Geschiedenis

In de zomer van 1987 kwam onder enkele gesloopte huizen aan de Waalkade-oost een bijzondere vestingtoren tevoorschijn.

foto Rob Mols

Men wist van het bestaan van deze toren af: hij was al eerder tot rijksmonument verklaard en de ondergrondse weergang werd voor diverse doeleinden gebruikt door de toenmalige eigenaar.

Vóór de sloop van betreffende huizen wist echter niemand hoe de toren er precies uit zag. Natuurlijk is op tal van schilderijen en tekeningen van het Valkhof ook de toren zichtbaar, maar telkens wordt deze anders weergegeven.

Duidelijk is in elk geval dat de oudste fase een waltoren betreft uit de 14e eeuw. Deze hoge waltorens waren na de uitvinding van het kanon te kwetsbaar en zijn daarom verlaagd en verbouwd tot een rondeel waarvan de binnenzijde was gevuld met zand. De oudste vermelding dateert uit 1526: het "roendeel bij der Veerpoirten".

Aan de Valkhofzijde is het ruwe opgaande muurwerk van mergelblokken en kloostermoppen zichtbaar. De toren heeft een behoorlijke facelift ondergaan, noodzakelijk om het gebouw voorlopig te conserveren. Eeuwenlang bleef de charme voor het oog verborgen onder het zand; nu kunnen we echter zien hoe de bouwer de mergelblokken voorzag van merktekens om de plaats aan te geven waar de blokken moesten worden aangebracht. In het rechthoekige middengedeelte is een ruimte aanwezig met een tongewelf: deze ruimte heeft mogelijk dienst gedaan als waterreservoir. Hoe de toren aan zijn naam komt, is onduidelijk. De naam duikt plotseling op in een stadsrekening van 1569.

Elders in het land werden dit soort torens wel genoemd naar de leden van het gilde dat in tijden van strijd een bepaalde toren moest bemannen, maar Nijmegen kende waarschijnlijk geen stratenmakersgilde; wel zou in de 16e eeuw een stratenmaker nabij de toren hebben gewoond.

Een andere verklaring zou kunnen zijn dat stratenmakers de toren in rustige tijden mochten gebruiken als opslagplaats. Waarschijnlijk heeft het rondeel een belangrijke rol gespeeld in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). In 1789, nadat de Fransen in Nijmegen behoorlijk hadden huisgehouden, verleent het stadsbestuur toestemming om de toren te "overbouwen". Het gevolg is dat hij wordt verlaagd en dat aan de Waalzijde een deel van de enorme buitenmuur wordt weggekapt om ruimte te maken.

Tot 1987 blijft De Stratemakerstoren onzichtbaar aanwezig.
Sinds 6 mei 1995 is in het rondeel Museum De Stratemakerstoren gevestigd